Skip to content

SCIPS

Personal tools
You are here: Home » Niepełnosprawności » Choroby psychiczne
Quick Links
Home Home
Project home Project
Search Search
Browse Browse
References References
Contact Us Contact Us
Site Map Site Map
FAQ FAQ
Help Help
 

Choroby psychiczne

Document Actions

Choroby psychiczne

Krótki opis zaburzeń psychicznych

Termin „zdrowie psychiczne” odnosi się do prawidłowego funkcjonowania jednostki. Implikuje to umiejętność prawidłowego funkcjonowania i radzenia sobie z przeciwnościami losu, które towarzyszą nam zarówno w życiu osobistym jak i na uczelni.
Depresja, stres oraz stany lękowe są najczęściej spotykanymi wśród studentów rodzajami zaburzeń psychicznych.

Na polskich uczelniach z roku na rok wzrasta liczba studentów z zaburzeniami psychicznymi.  Według danych WHO ok. 13% młodych ludzi cierpi na różnego rodzaju choroby psychiczne. Stygmatyzacja tych schorzeń powoduje, że nie zawsze szukają oni pomocy specjalistycznej, czy wsparcia wśród wykładowców.

Szczegółowy opis zaburzeń psychicznych

Definicja zaburzeń psychicznych oraz chorób psychicznych zawarta w publikacji AMOSSHE „Studenci z zaburzeniami psychicznymi” z 2002:

  • Osoby ze zdiagnozowanymi zaburzeniami psychicznymi, które poddane zostały (lub nie) terapii medycznej lub psychologicznej. U takich osób trudności występują wówczas, gdy ich stan się pogarsza lub gdy symptomy powracają. Może to być efektem czynników zewnętrznych lub zmian w reakcji na leki.
  • Osoby bez diagnozy, które odczuwają początek trudności emocjonalnych lub psychicznych, które znacząco wpływają na ich umiejętności funkcjonowania. Mogą to być chwilowe reakcje na traumatyczne wydarzenia, znajdowanie się pod ciągłą presją spowodowaną czynnikami fizjologicznymi, takimi jak uzależnienie od narkotyków, brak snu, zmiana diety lub choroba, mogą też sygnalizować początek stanów psychiatrycznych.

Kryteria definiowania zaburzeń psychicznych wyznaczył opracowany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne Podręcznik diagnostyczny i statystyczny zaburzeń psychicznych (Diagnostic and statistical manual of mental disorders- DSM). Oto jak definiuje on zaburzenie psychiczne:

Klinicznie znaczący syndrom bądź wzorzec behawioralny lub psychologiczny, który obserwujemy u danej jednostki i który ma związek z odczuwalnym w danym momencie cierpieniem (bolesnym symptomem) lub upośledzeniem (zakłóceniem w jednej bądź więcej niż jednej sferze funkcjonowania, lub ze znacznie zwiększonym ryzykiem poniesienia śmierci, odczuwania bólu, upośledzenia lub poważnego ograniczenia swobody działania. Dodatkowo syndrom ten musi być czymś więcej niż ogólnie akceptowaną i usankcjonowaną kulturowo reakcją na konkretne wydarzenie. Bez względu na przyczynę, w danym momencie jest on przejawem behawioralnej, psychologicznej lub biologicznej dysfunkcji występującej u danej osoby.

Depresja

Depresja jest rodzajem zaburzenia nastroju, charakteryzuje ją uczucie niezwykle głębokiego smutku i przygnębienia. Może ona występować jako element choroby dwubiegunowej (obok manii) lub jako zaburzenie jednobiegunowe.
Depresję na poziomie molekularnym wywołują zaburzenia funkcjonowania przekaźników synaptycznych, głównie serotoniny i noradrenaliny. Istnieje dziedziczna podatność na to zaburzenie. Przyczyny depresji bywają różne, jednak uważa się, że u jej podłoża zwykle leży utrata kogoś ( rzadziej czegoś). Przyczyny możemy podzielić na fizjologiczne oraz psychospołeczne (zatem zewnętrzne i wewnętrzne).
Depresja sezonowa pojawia się w okresach przesilenia letniego i zimowego, gdy następuje szybsza zmiana długości dnia.

Depresja może wystąpić jako:

  • schorzenie pierwotne, w przebiegu choroby afektywnej jedno lub dwubiegunowej,
  • zaburzenie wtórne wobec występującej choroby somatycznej lub jej terapii,
  • wtórnie do zaburzeń lękowych i adaptacyjnych oraz powodowanych przez przewlekły stres.

Osoba cierpiąca na depresję jest smutna, nie jest w stanie wykrzesać z siebie energii do działania. Nawet jeśli wykonuje jakieś czynności, zawsze robi to z dużym wysiłkiem, zmuszając się do wszystkiego. Nie umie się skoncentrować na wykonywanych czynnościach, co powoduje częste skargi na osłabioną pamięć. Podaje poczucie niskiej wartości, czuje się niepotrzebna. Czarno widzi swoją przyszłość. Może oskarżać się o niepowodzenia własne lub z osób z otoczenia. W stanach najgłębszego obniżenia nastroju może dojść wręcz do pojawienia się myśli i tendencji samobójczych. W najcięższych stanach mogą występować urojenia depresyjne (nie mające podstaw przekonanie o grzeszności i zasłużonej karze), omamy węchowe (odczuwanie "zapachu" zgnilizny, śmierci).
Złe samopoczucie występuje szczególnie rano, po południu może ono ulec nieznacznej poprawie.

Często w depresji występują zaburzenia snu. Osoba chora budzi się wcześnie rano i nie potrafi już zasnąć. Brak apetytu powoduje spadek masy ciała.

Depresja maskowana jest stanem, w którym w obrazie chorobowym dominują objawy somatyczne. Pacjent nie podaje obniżonego nastroju jako skargi głównej. Zgłasza dyskomfort w klatce piersiowej, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, bóle głowy, pleców, zaburzenia miesiączkowania czy bezsenność. Zwykle prowadzona diagnostyka nie potwierdza tła somatycznego, a próby leczenia objawów nie przynoszą rezultatów. Depresja może wystąpić jako epizod i zakończyć się wyleczeniem. Może też przejść w zaburzenia nawracające, z okresowo powracającymi objawami choroby.
Sygnały wskazujące na depresję u studentów to: złe samopoczucie psychofizyczne, widoczny smutek, zniechęcenie, brak motywacji do jakichkolwiek działań, nawet takich, które wcześniej przynosiły satysfakcję, brak motywacji, poczucie pustki, wycofanie się z kontaktów społecznych, zmiana apetytu (jego brak lub naprzemienne stany braku i napadów łaknienia) zaniedbanie, samo-obrzydzenie lub myśli o samookaleczeniu czy samobójstwie, obarczanie się winą za wszystkie niepowodzenia, mówienie o sobie jako o osobie nic nie wartej, beznadziejnej.

Każdy człowiek czasami przeżywa tego rodzaju uczucia. Jednakże jeśli ten stan trwa dłużej, nie spowodowany jest konkretnym wydarzeniem i przeszkadza w prawidłowym funkcjonowaniu, należy przypuszczać, iż mamy do czynienia z depresją. W skrajnych przypadkach osoba cierpiąca na depresję nie jest w stanie wyjść z domu i wykonywać swoich codziennych obowiązków.

Ponieważ depresja jest chorobą nawracającą, osoba na nią cierpiąca, zwykle poddawana jest długotrwałej terapii lekowej. Osoba studiująca, cierpiąca na depresję może być na zajęciach pod wpływem leków, co również powoduje dla obserwatora z zewnątrz nienaturalność zachowania. Osoba taka może wydawać się nadmiernie senna lub mieć spowolnione reakcje na bodźce zewnętrzne ze względu na zdarzające się uboczne objawy działania leku.

Lęki

Lęk jest głównym, tzw. osiowym objawem wielu zaburzeń i chorób psychicznych. Istnieje cała grupa tzw. zaburzeń na tle lękowym. Do najczęstszych zaliczamy: fobie, zespoły paniki, zespół uogólnionego lęku oraz zaburzenia nerwicowe.
Lęk zwykle definiuje się jako stan napięcia w związku z odczuwanym zagrożeniem. Przy czym, w przeciwieństwie do strachu, lęk jest stanem irracjonalnym, nie  posiadający uzasadnienia w rzeczywistości.
Na poziomie subiektywno- poznawczym lęk wiąże się ze złym nastrojem, obawami o przyszłość, poczuciem niemożności dokładnego przewidzenia ewentualnych zagrożeń i zapanowania nad nimi.
Na poziomie fizjologicznym lęk charakteryzuje się stanem ciągłego pobudzenia. Na poziomie behawioralnym natomiast przejawia się unikaniem sytuacji, w których może pojawić się zagrożenie.
Adaptacyjna wartość lęku polega na tym, że pomaga on przygotować się na wypadek zagrożenia, a w nieznacznych lub umiarkowanych dawkach dobrze wpływa na uczenie się oraz na skuteczność działania.

Życie studenckie to czas wielu egzaminów, które również mogą być przyczyną stanów lękowych. Do symptomów lękowych zaliczamy: podniecenie, napięcie mięśni, ciągłą nadpobudliwość, niepokój i kłopoty z koncentracją, zakłócenia snu, zmianę apetytu, bóle głowy, problemy trawienne i ataki paniki. Symptomy te mogą być szczególnie łatwo mylone z poważną choroba fizyczną.

Stres

Terminu „stres” używa się zarówno w odniesieniu do wymagań przystosowania, jak i do psychicznej oraz fizycznej reakcji organizmu na nie. Wymagania przystosowania nazywamy stresorami, skutki, jakie wywołują one w organizmie to stres, natomiast starania zmierzające do zapobiegania im, nazywamy strategiami radzenia sobie w sytuacjach stresowych.
Istnieje tzw. stres dobry (pozytywny) oraz zły (negatywny). Obydwa rodzaje stresu naruszają równowagę psychiczną człowieka, stres negatywny wyrządza jednak na ogół więcej szkód.
Do stresorów zaliczyć można konflikty, frustracje i przymus.
Istnieją czynniki predysponujące do stresu, na przykład: natura stresora, doświadczanie kryzysu, zmiany w życiu, indywidualna percepcja stresora (podejście), indywidualna tolerancja na stres oraz możliwości (lub ich brak) wsparcia społecznego w sytuacji stresu.
Do najpopularniejszych strategii radzenia sobie ze stresem możemy zaliczyć przyjęcie strategii obronnej oraz rozładowywanie stresu przez podejmowanie działania. Pierwsza z tych strategii opiera się przede wszystkim na dążeniu do zachowania swojego „ja”, druga zaś (bardziej kreatywna), nastawiona jest na zmianę otoczenia.

Stres może wywołać zaburzenia przystosowania. Istnieje również rodzaj tzw. stresu pourazowego, doświadczanego przez osoby, które stały się ofiarami katastrof lub np. gwałtu.

Wyróżniamy wiele codziennych sytuacji, w których student czuje się zestresowany, na przykład podczas sesji egzaminacyjnych lub w trakcie poszukiwania pracy.

To, jak dana osoba radzi sobie ze stresem, zależy od osobowości, umiejętności przezwyciężania trudnych sytuacji oraz obecności osoby, do której można się zwrócić o pomoc.

Zaburzenia somatomorficzne

Są to stany charakteryzujące się skargami na dolegliwości fizyczne lub ułomności występujące bez jakichkolwiek dowodów fizycznej patologii, które mogłyby je potwierdzić. Pomimo różnorodności klinicznych przejawów, np. niewidzenie, paraliż, posiadają one jedną główną cechę - wszystkie są wyrazem psychologicznych trudności przejawiających się w postaci problemów medycznych, które przy dokładnym zbadaniu nie mogą być udokumentowane. Ważny jest przy tym fakt, że dotknięci nimi pacjenci nie symulują objawów i nie próbują oszukiwać.

Do zaburzeń somatomorficznych należą:
Zaburzenia somatyzacyjne - wielorakie skargi na długotrwałe schorzenia fizyczne, mające swój początek przed trzydziestym rokiem życia, które nie są potwierdzone medycznie, prowadzą do znaczącego pogorszenia jakości życia. Pacjent uskarża się na konkretne dolegliwości, jednak nie jest skoncentrowany na konkretnej chorobie.
Hipochondria- zaburzenie podobne do zaburzeń somatomorficznych, z tym, że odczuwane również po trzydziestym roku życia. Charakterystyczna dla hipochondrii jest nienaturalna troska o zdrowie oraz brak koncentracji na konkretnej grupie objawów. Osoba hipochondryczna poważnie myśli o swojej chorobie takiej jak np. rak płuc.
Zaburzenia bólowe - objawem tego zaburzenia jest skarga na ból o dostatecznie długim trwaniu i ostrości, by spowodować poważne zagrożenia dla życia przy braku obiektywnych cech patologii medycznej.
Zaburzenia konwersyjne - zwane pierwotnie histerią, charakteryzuje się tym, że bez żadnej patologii organicznej pojawiają się objawy uszkodzenia fizycznego albo utrata kontroli. Często naśladują one różne zaburzenia neurologiczne.

Zaburzenia osobowości - są to zaburzenia dawniej zwane „zaburzeniami charakteru”, które w znacznej mierze wynikają ze stopniowego rozwoju wypaczonych wzorców osobowości i zachowania, co w konsekwencji prowadzi do uporczywych, źle przystosowanych sposobów postrzegania, myślenia i kontaktów ze światem. Zaburzenia te uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie jednostki i wywołują ogromne cierpienie. Ważną cechą tych zaburzeń jest wzorzec doświadczeń wewnętrznych i zachowanie znacznie odbiegające od jednostkowych norm kulturowych. Definicja tych zaburzeń opiera się na następujących kryteriach:

  • wzorzec zachowania musi ujawniać się przynajmniej w dwóch z następujących dziedzin: poznanie, emocjonalność, relacje międzyludzkie, kontrola odruchów,
  • ten trwały wzorzec musi być niezmienny i obejmować szeroki zakres sytuacji osobistych i społecznych,
  • wzorzec ten prowadzi do stanu rozpaczy wymagającego interwencji klinicznej,
  • wzorzec ten jest stabilny i długotrwały; jego początki przypadają na okres dojrzewania lub wczesnej dorosłości,
  • wzorca tego nie można wyjaśnić objawami innego zaburzenia psychicznego.

Do najczęstszych zaburzeń osobowości zaliczamy:

  • osobowość paranoiczną - podejrzliwość i brak zaufania do innych; tendencja do postrzegania siebie jako człowieka bez skazy; wyczulenie na przewidywane ataki ze strony innych;
  • schizoidalne zaburzenie osobowości - osłabione kontakty społeczne; niezdolność lub brak potrzeby więzi z ludźmi;
  • schizotypowe zaburzenie osobowości - dziwaczne wzorce myślenia, percepcji i mówienia zakłócające kontakty i uniemożliwiające porozumiewanie z ludźmi;
  • antyspołeczne zaburzenia osobowości - niedorozwój w zakresie moralności i etyki; nieumiejętność postępowania zgodnie z przyjętymi normami; fałsz i bezwstydna manipulacja innymi; problemy z zachowaniem;
  • osobowość pogranicza (borderline) - impulsywność, złość bez powodu; drastyczne wahania nastroju; przewlekłe uczucie nudy; zdarzają się okaleczenia i samobójstwa;
  • osobowość unikająca - przewrażliwienie na odrzucenie lub poniżenie społeczne; wstydliwość i brak pewności siebie, co  w znacznym stopniu obniża zdolność nawiązywania kontaktów;
  • osobowość zależna - przesadne przeżywanie rozłąki z partnerem; złe samopoczucie spowodowane samotnością; podporządkowanie własnych potrzeb celowi utrzymania związku; niezdecydowanie;
  • obsesyjno - kompulsywne zaburzenia osobowości - nadmierne przejmowanie się porządkiem, zasadami i nieistotnymi szczegółami; perfekcjonizm; nieumiejętność wyrażania i okazywania uczuć; ograniczona zdolność wypoczynku i rozrywek;
  • osobowość bierno-agresywna - negatywna postawa i bierny opór wobec właściwego działania, nie wyrażony wprost, lecz poprzez narzekanie, ponuractwo i kłótliwość, zazdrość i niechęć wobec tych, którym się lepiej wiedzie;
  • osobowość depresyjna - depresyjne schematy poznawcze; uporczywe uczucie niezadowolenia lub przygnębienia; poczucie winy lub samokrytycyzm.

Schizofrenia

Wyznacznikiem schizofrenii jest zerwanie relacji ze światem zewnętrznym oraz utrata umiejętności rozpoznawania tego, co prawdziwe/nieprawdziwe, realne/nierealne. Osoba ze schizofrenią, to ktoś, kto utracił zdolność komunikowania się ze swoim otoczeniem. Dla innych ludzi osoba taka w trakcie trwania aktywnej fazy choroby jest obca, niezrozumiała, nieprzewidywalna i często przerażająca.

Objawy charakterystyczne dla schizofrenii to: halucynacje, urojenia, błędne skojarzenia, zaburzenia myślenia (niespójność, nielogiczność), dziwaczne zachowanie, apatia, aspołeczność, pogorszenie kontaktów z otoczeniem, niedbałość o higienę osobistą, zaniedbanie obowiązków szkolnych i zawodowych. Sfery ulegające zaburzeniu w schizofrenii, to: zaburzenia kojarzenia, zaburzenia treści myślenia, zaburzenia percepcji (halucynacje), zaburzenia emocjonalne, zaburzenia poczucia tożsamości, zaburzenia woli, ucieczka do własnego świata, zaburzenia motoryczne.

Schizofrenia przybiera różne postaci i ma zróżnicowany przebieg.

Zaburzenia urojeniowe

Osoby cierpiące na te zaburzenia (paranoicy) wyrażają przekonania uznawane przez ich otoczenie za nieprawdziwe, niekompletne i absurdalne, często kierują się także nimi w swoim postępowaniu. Zwykle uważają, że są przez kogoś śledzeni, kierują się teoriami spiskowymi lub są podejrzliwi w stosunku do otoczenia.

Poza tymi objawami człowiek cierpiący na paranoję może funkcjonować normalnie (nie obserwuje się u niego całkowitego zerwania kontaktu ze światem i innymi ludźmi, jak ma to miejsce w przypadku schizofrenii).

Cechy wpływające na uczenie się i nauczanie

Studenci z zaburzeniami psychicznymi mogą doświadczać większych lęków niż pozostali studenci. Niektórzy z nich mogą przyjmować leki, które wpływają na ich koncentrację, pamięć oraz umiejętność współuczestnictwa. Pamięć krótkotrwała jest szczególnie podatna na stres.

U większości studentów, ich stan zdrowia może ulegać zmianom. Może to mieć wpływ na obecność, punktualność oraz zachowanie. Niektórzy studenci mogą nie być w stanie zaangażować się w naukę, do czasu, gdy ich stan emocjonalny nie zostanie zrównoważony, co w konsekwencji staje się często przyczyną zmiennych postępów w nauce.

Dyskusja na temat pomocy nie powinna dotyczyć diagnozy czy nazewnictwa. Doświadczenie na uczelni może okazać się pierwszym, w którym student z chorobą psychiczną będzie musiał zapomnieć o diagnozie, aby w pełni skupić się na pracy akademickiej.

Osoby z zaburzeniami psychicznymi często mogą wykazywać brak pewności siebie. Jeśli nauczyciele podejmą odpowiednie działania, które będą temu przeciwdziałać, będzie to miało pozytywny wpływ na wyniki w nauce.


Praca w grupach

Problemem w pracy w grupach mogą być uprzedzenie studenta w stosunku do pozostałych członków grupy, trudności w komunikacji lub niekompatybilność pracy odczuwalna szczególnie wtedy, gdy osoba z zaburzeniami psychicznymi wydaje się zamknięte w sobie i destrukcyjna.

Ważnym elementem pracy w grupie jest przekazanie studentom odpowiedzialności i kontroli. Nauczyciele powinni interesować się pracą studentów, warto także zachęcać ich do zorganizowania pracy w taki sposób, by wszyscy w równym stopniu angażowali się w działania.

Egzaminy i ocena

Zważywszy na fakt, że sesje egzaminacyjne to generalnie najbardziej stresogenny okres w życiu studenta, osoby z zaburzeniami psychicznymi mogą wymagać specjalnego wsparcia.

Z chwilą wprowadzania zmian, należy jednak pamiętać o zasadzie równości wszystkich studentów. Należy dokładnie rozważyć wymagania i przeanalizować kryteria oceny.


Strategie uczenia przy zaburzeniach psychicznych

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych. Niniejszego wykazu nie należy jednak uważać za wyczerpujący, należy także pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i sposób uczenia, który sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwy w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych w Waszej Instytucji, które przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można by dodać do naszej listy, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

    • Należy zapewnić dostateczną ilość czasu, aby przedyskutować ze studentami ich potrzeby. Należy zapewnić warunki do rozmowy indywidualnej, bez obecności osób trzecich.
    • Należy spróbować przedyskutować wszystkie sprawy indywidualnie z każdym studentem, aby odkryć, w jakiej sytuacji czuje się on najbardziej komfortowo.
    • Studenci mogą czasem być zamknięci w sobie ze względu na brak zrozumienia zadań lub mogą odczuwać strach przed wymaganiami. Bycie świadomym tych problemów, umożliwi nauczycielom przełamanie cyklu niepowodzeń.
    • Niezwykle ważne jest uzgodnienie ze studentem formy, w jakiej nadrabiane będą ewentualne zaległości. Student powinien wiedzieć, że w przypadku, gdy poczuje się źle, będzie mógł liczyć na przełożenie egzaminów. Z drugiej strony powinien czuć się zobowiązany do zaliczenia ich ostatecznie w określonym przez nauczyciela terminie (o ile stan zdrowia na to pozwoli). Konsekwencja wobec studenta jest tu bardzo ważna.
    • Studenci mogą opuszczać wykłady lub ćwiczenia ze względów zdrowotnych. Nauczyciele powinni pomóc im w nadrobieniu zaległości i w zdobyciu notatek z zajęć.
    • Studenci mogą być zmuszeni do opuszczenia egzaminów/zaliczeń/wykładów ze względu na pobyt w szpitalu. Powinni mieć możliwość wydłużenia o ten czas okres trwania studiów/roku akademickiego, a także mieć możliwość starania się o przełożenie terminów egzaminów.
    • Jeśli student może pracować tylko przez pewien okres, powinien uzyskać pozwolenie na oddanie pracy później. Jednocześnie należy monitorować jego postępy.
    • Należy pomóc studentom w organizacji pracy, a także dzielić zadania na mniejsze części.
    • Niektórzy studenci mogą potrzebować pomocy osobistego doradcy, psychologa, czy psychiatry - należy zachęcać ich do szukania profesjonalnej pomocy.
    • Warunkiem koniecznym do rozpoczęcia działań wobec studentów z chorobą psychiczną, powinno być okazywanie przez nich dowodów na stałe leczenie psychiatryczne. Zaświadczenia lekarskie powinny być przedstawiane w Biurach ds. Osób Niepełnosprawnych i uznawane za całkowicie poufne.

     


Potential Challenges to the Achievement of Learning Subjects

EFL

External Resources

Last modified 2008-04-09 01:28 PM
 

Leonardo da Vinci: European Training for the UK Powered by Plone Pencil

This site conforms to the following standards: